क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयको एक अध्ययनले गाँजा, कोकिन र एम्फेटामाइन जस्ता लागूऔषधको प्रयोगले युवाहरूमाझ मस्तिष्कघातको जोखिम बढाउने पत्ता लगाएको छ। १० करोडभन्दा बढी मानिसहरूको तथ्यांक विश्लेषण गर्दा कोकिन र एम्फेटामाइनले मस्तिष्कघातको जोखिम दोब्बर बनाउने देखिएको छ, भने गाँजाले ३७% ले जोखिम बढाउँछ। युवाहरूमा एम्फेटामाइन प्रयोगले मस्तिष्कघातको झन्डै तीन गुणा जोखिम बढाउँछ, जसको कारण रक्तचापमा वृद्धि, रक्तनली खुम्चनु र मुटुको असामान्य धड्कन जस्ता जैविक संयन्त्रहरू हुन सक्छन्।
लण्डन। क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले गाँजा, कोकिन र एम्फेटामाइनको प्रयोगले युवाहरूसमेतमा मस्तिष्कघातको जोखिम उल्लेख्य रूपमा बढाउने तथ्य पत्ता लगाएका छन्।
यो निष्कर्ष १० करोडभन्दा बढी मानिस समावेश गरिएको तथ्यांकको विश्लेषणबाट निकालिएको हो।
मस्तिष्कघात विश्वको सबैभन्दा ठुलो स्वास्थ्य समस्यामध्ये एक हो र मृत्यु तथा अपाङ्गता दुवैको संयुक्त कारणमा यो तेस्रो प्रमुख स्थानमा पर्छ। यद्यपि, यसका धेरै प्रमुख जोखिम तत्वहरूलाई खानपान, शारीरिक व्यायाम र अन्य बानीबेहोराजस्ता जीवनशैलीका विकल्पहरूबाट परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
मनोरञ्जनात्मक लागुऔषधको प्रयोग पनि व्यापक रूपमा फैलिएको छ। सन् २०२४ मा इंग्ल्याण्ड र वेल्सका १६ देखि ५९ वर्ष उमेर समूहका ८.८ प्रतिशत वयस्कले अघिल्लो वर्ष कुनै कानुनी वा गैरकानुनी मनोरञ्जनात्मक लागुऔषध प्रयोग गरेको बताएका थिए।
यो संख्या करिब २९ लाख मानिसको प्रतिनिधित्व गर्छ। अमेरिकाको पछिल्लो तथ्यांकले १२ वर्षभन्दा माथिका आधाभन्दा बढी मानिसले कम्तीमा एक पटक कोकिन, गाँजा र ओपियट्सजस्ता पदार्थ प्रयोग गरेको देखाउँछ।
- लागुऔषध र मस्तिष्कघातबिचको सम्बन्धको अनुसन्धान
यसअघिका अनुसन्धानहरूले मनोरञ्जनात्मक लागुऔषधले मस्तिष्कघातको जोखिम बढाउन सक्ने कुरालाई औंल्याएका थिए। यद्यपि, तीमध्ये धेरै प्रमाणको गुणस्तरमा भिन्नता थियो र ती केवल अवलोकनमा आधारित थिए। यसले गर्दा लागुऔषध आफैंले मस्तिष्कघातको जोखिम बढाउँछ वा यो देखिएको सम्बन्धले लागुऔषध प्रयोग गर्ने मानिसहरूमा हुने अन्य साझा विशेषता तथा बानीबेहोरालाई प्रतिविम्बित गर्छ भन्ने कुरा यकिन गर्न गाह्रो बनाएको थियो।
यस विषयमा अझ स्पष्ट चित्र प्राप्त गर्न, क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयको क्लिनिकल न्युरोसाइन्स विभागका अनुसन्धानकर्ताहरूले १० करोडभन्दा बढी सहभागी भएका अध्ययनहरूलाई समेटेर मेटा-एनालिसिस गरेका थिए। मेटा-एनालिसिसले वैज्ञानिकहरूलाई धेरै प्रकाशित कोहोर्ट अध्ययनहरूबाट तथ्यांकलाई संयोजन गरी परीक्षण गर्न सघाउँछ। विशेषगरी अघिल्ला निष्कर्षहरू असंगत रहेका अवस्थामा, परिणामहरूलाई एकमुष्ट पारेर अनुसन्धानकर्ताहरूले साना व्यक्तिगत अध्ययनहरूबाट प्राप्त हुनसक्ने भन्दा अझ बलियो निष्कर्ष निकाल्न सक्छन्।
इन्टरनेसनल जर्नल अफ स्ट्रोकमा प्रकाशित उनीहरूको नतिजाले विभिन्न लागुऔषधसँग सम्बन्धित मस्तिष्कघातको जोखिममा उल्लेख्य भिन्नता देखाएको छ। कोकिन र एम्फेटामाइनको प्रयोग मस्तिष्कघातको दोब्बर जोखिमसँग जोडिएको पाइयो (कोकिनले ९६ प्रतिशत र एम्फेटामाइनले १२२ प्रतिशत जोखिम बढाएको थियो) भने गाँजाको प्रयोगले करिब ३७ प्रतिशतले जोखिम बढाएको पाइएको थियो। यसको विपरीत, ओपिओइडको प्रयोग र मस्तिष्कघातको जोखिमबिच सांख्यिकीय रूपमा कुनै महत्त्वपूर्ण सम्बन्ध देखिएन।
- युवा प्रयोगकर्ताहरूमा मस्तिष्कघातको जोखिम विशेष रूपमा उच्च
अनुसन्धानकर्ताहरूले ५५ वर्षभन्दा कम उमेरका मानिसहरूलाई छुट्टै परीक्षण पनि गरेका थिए। यस युवा समूहभित्र, एम्फेटामाइनको प्रयोग मस्तिष्कघातको झन्डै तीन गुणा जोखिमसँग (१७४ प्रतिशतको वृद्धि) जोडिएको पाइयो। गाँजा मस्तिष्कघातको जोखिममा थोरै अर्थात् १४ प्रतिशत वृद्धिसँग जोडिएको थियो भने कोकिनको प्रयोग ९७ प्रतिशत वृद्धिसँग सम्बन्धित थियो।
त्यसपछि अनुसन्धान टोलीले यी सम्बन्धहरू सामान्य सामीप्यताभन्दा पर पनि जान सक्छन् भन्ने बारेमा अनुसन्धान गरेको थियो। उनीहरूले मेन्डेलियन र्यान्डोमाइजेसनको प्रयोग गरे, जुन एउटा सांख्यिकीय विधि हो र यसले जोखिम तत्वहरू तथा मस्तिष्कघातसँग जोडिएका प्राकृतिक रूपमा हुने आनुवंशिक भिन्नताहरूको परीक्षण गर्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले यी आनुवंशिक भिन्नताहरू प्रयोग गरी कुनै विशेष जोखिम तत्व र स्वास्थ्य परिणामबिच कारण र प्रभावको सम्बन्धलाई प्रमाणले समर्थन गर्छ वा गर्दैन भनेर मूल्यांकन गर्न सक्छन्।
आनुवंशिक विश्लेषणबाट कोकिन प्रयोगको विकार विशेषगरी ब्रेन हेमरेज र कार्डियोएम्बोलिक स्ट्रोक (जहाँ मुटुमा रगत जम्छ र मस्तिष्कमा पुगेर रक्तप्रवाहलाई रोकी मस्तिष्कका तन्तुहरूलाई क्षति पुर्याउँछ) सँग जोडिएको पाइयो। समग्रमा गाँजा प्रयोगको विकार मस्तिष्कघातसँग जोडिएको थियो र विशेषगरी ठूला धमनीहरूमा हुने मस्तिष्कघातसँग सम्बन्धित थियो। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार, यी आनुवंशिक निष्कर्षहरूले केवल सम्बन्धको मात्र नभई एउटा कारण र प्रभावको सम्बन्धको सम्भावनालाई समर्थन गर्छन्।
मद्यपानको समस्याग्रस्त प्रयोग पनि कार्डियोएम्बोलिक स्ट्रोक र ठूला धमनीको मस्तिष्कघातको बढ्दो जोखिमसँग जोडिएको पाइयो। यसैबिच, रक्सीको लत समग्रमा मस्तिष्कघातको ठुलो जोखिमसँग जोडिएको थियो।
अनुसन्धानकर्ताहरूले एम्फेटामाइन प्रयोगको लागि त्यही मेन्डेलियन र्यान्डोमाइजेसन विश्लेषण गर्न सकेनन् किनभने एम्फेटामाइन प्रयोगको जानकारी समावेश भएको पर्याप्त ठूलो आनुवंशिक तथ्यांक हाल उपलब्ध छैन।
- मनोरञ्जनात्मक लागुऔषधले मस्तिष्कघातको जोखिम कसरी बढाउन सक्छ
विभिन्न जैविक संयन्त्रहरूले यी पदार्थहरू मस्तिष्कघातसँग किन जोडिएका छन् भन्ने कुरा बुझाउन मद्दत गर्न सक्छन्। अनुसन्धानकर्ताहरूले रक्तचापमा अचानक हुने वृद्धि, रक्तनलीहरूको खुम्चाइ र साँघुरोपना, मुटुको असामान्य धड्कन, रगत जम्ने उच्च सम्भावना (विशेषगरी गाँजा), र इन्फ्लेमेसन वा भास्कुलाइटिस (विशेषगरी एम्फेटामाइन) लाई यसको कारण मानेका छन्।
यी सबै प्रक्रियाहरूले मस्तिष्कघात गराउन भूमिका खेल्छन् भन्ने कुरा पहिल्यै थाहा भइसकेको छ। यिनीहरूले इस्केमिक स्ट्रोक (रगत जमेर रक्तप्रवाह अवरुद्ध हुँदा हुने) का साथै हेमोरेजिक स्ट्रोक (रक्तस्रावका कारण हुने) मा पनि भूमिका खेल्न सक्छन्।
क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयको स्ट्रोक रिसर्च ग्रुपकी डा. मेगन रिट्सनले भनिन्, ‘यो मनोरञ्जनात्मक लागुऔषधको प्रयोग र मस्तिष्कघातको जोखिमबारे अहिलेसम्म गरिएको सबैभन्दा विस्तृत विश्लेषण हो र यसले कोकिन, एम्फेटामाइन र गाँजाजस्ता लागुऔषधहरू मस्तिष्कघातको कारण बन्ने जोखिम तत्त्व हुन् भन्ने अकाट्य प्रमाण प्रदान गर्छ। यी निष्कर्षहरूले भविष्यका अनुसन्धान र जनस्वास्थ्य रणनीतिहरूलाई मार्गदर्शन गर्न हामीलाई अझ बलियो प्रमाण दिन्छन्।’
क्लिनिकल न्युरोसाइन्स विभागका अल्जाइमर्स सोसाइटी रिसर्च फेलो डा. एरिक हर्सफिल्डले भने, ‘हाम्रो विश्लेषणले प्रयोगकर्ताहरूमा भएका अन्य जीवनशैलीका कारकहरूले मात्र नभई यी लागुऔषध आफैंले नै मस्तिष्कघातको जोखिम बढाउँछन् भन्ने देखाउँछ। समग्रमा भन्नुपर्दा, हाम्रा निष्कर्षहरूले मस्तिष्कघातको जोखिम पनि कम गर्न मद्दत गर्ने उपायको रूपमा लागुपदार्थ दुर्व्यसन न्यूनीकरण गर्ने जनस्वास्थ्यका उपायहरूको महत्त्वलाई जोड दिन्छन्।’
यो अध्ययन बेलायती मुटु फाउन्डेसन (ब्रिटिस हार्ट फाउन्डेसन) को आर्थिक सहयोगमा गरिएको थियो भने नेसनल इन्स्टिच्युट फर हेल्थ एन्ड केयर रिसर्च क्याम्ब्रिज बायोमेडिकल रिसर्च सेन्टरले थप सहयोग प्रदान गरेको थियो।
