सैद्धान्तिक रूपमा नेपालको वन धन नै हो। व्यवहारिक रूपमा बनाउन नजाने/नसकेको मात्रै हो। अवरोध बनिरहेका कतिपय विद्यमान ऐन–कानुन परिमार्जनले हाम्रो वनलाई वास्तवमै धन बनाउन सक्छ ।
- नेपालको करिब ४८ प्रतिशत भूभाग जङ्गलले ओगटेको छ, तर वनसम्बन्धी कानुनका कारण स्वदेशी काठको प्रयोग घटेको छ।
- वन्यजन्तुले कृषकको अन्नबालीमा क्षति पुर्याउँदा धेरैले गाउँ छोड्न बाध्य भएका छन्।
- वनडढेलोले वार्षिक लाखौं टन कार्बन उत्सर्जन गरी वायुमण्डल प्रदूषण र बाढीपहिरो जोखिम बढाएको छ।
‘हरियो वन, नेपालको धन’ । विद्यालय शिक्षाको क्रममा यही पढाइयो । बालमस्तिष्कमा गढेर बसेका कुराले लामो समयसम्म प्रभाव पार्ने हुनाले कयौं अहिले पनि भन्छन्, ‘हरियो वन, नेपालको धन ।
के यो सत्य हो ? पक्कै पनि प्राकृतिक स्रोतले कुनै पनि देशको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । नेपालमा नखेल्ने कुरै भएन । तर, जसरी सहजसँग पढियो, कार्यान्वयन त्यति सहज होइन रहेछ । यस लेखमा किन हरियो वन, नेपालको धन किन बन्न सकेन ? यसबारे मुख्य पाँच बुँदामा चर्चा गरौं ।
१. वनसम्बन्धी झन्झटिला कानुन
नेपालको करिव ४८ प्रतिशत भू–भाग जंङ्गलले ओगटेको छ। तर पनि हाम्रा निर्माण कार्यमा काठको प्रयोग दिनानुदिन घट्दै गएको छ। प्रयोग भएकाहरूमा पनि विदेशबाट आयात गरिएका काठको वर्चश्व छ, स्वदेशी होइन।
पौडेल, साउथ एसिया इन्स्टिच्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिज (सियास) मा वरिष्ठ अनुसन्धनकर्ताको रूपमा कार्यरत छन्।
