नेपालीलाई किन चासो ? के स्पेन बदलिंदै छ ?

अब युरोपको बहस कता मोडिएला ?

सेउटामा केही घण्टामै भएको अभूतपूर्व आप्रवासी प्रवेशले युरोपेली राजनीतिमा नयाँ बहस सुरु गरेको छ । स्पेन आफ्नो आप्रवासन नीतिमा अडिग देखिए पनि युरोपभर बढेको दबाबले यहाँ बसिरहेका र भविष्यमा स्पेन आउने योजना बनाइरहेका नेपालीमा पनि नयाँ जिज्ञासा जन्माएको छ ।

स्पेनको सेउटा सीमामा भएको आप्रवासीहरूको चापले युरोपेली संघको आप्रवासन नीति र सुरक्षाबारे नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ। श्रमिक अभावका कारण स्पेनले आप्रवासी नियमितीकरण नीतिलाई निरन्तरता दिए पनि युरोपेली सदस्य राष्ट्रहरूले यसमा प्रश्न उठाएका छन्। युरोपको बदलिँदो आप्रवासन नीतिले स्पेनलाई आफ्नो भविष्यको गन्तव्य बनाउने योजनामा रहेका हजारौं नेपालीमा अन्योल थपिदिएको छ।

१८ साउन, र्सिलोना । स्पेनमा बस्ने नेपालीहरूका लागि सेउटा धेरै टाढाको ठाउँ हुन सक्छ । तर केही दिनअघि त्यही सानो सीमावर्ती सहरमा जे भयो, त्यसको तरंग अहिले बार्सिलोनादेखि म्याड्रिडसम्म मात्र होइन, माल्टा, क्रोएसिया, रोमानिया र बुल्गेरियामा बसेर स्पेन आउने योजना बनाइरहेका नेपालीसम्म पुगेको छ ।

सेउटाको संकट विस्तारै नियन्त्रणमा आएको छ । तर त्यसले उठाएको बहस अझै सकिएको छैन । अहिले प्रश्न सीमा पार गरेका हजारौं आप्रवासीको मात्र होइन, स्पेनको आप्रवासन नीति अब कता जाँदैछ भन्ने पनि हो ।

केही दिनअघि सेउटाको समुद्री किनारमा हजारौं मानिस समुद्र हुँदै स्पेन प्रवेश गर्ने प्रयासमा थिए । स्पेनी प्रहरी, गार्डिया सिभिल र सैनिक उनीहरूलाई रोक्ने, उद्धार गर्ने र अवस्था नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयासमा थिए । केही घण्टामै ती दृश्य संसारभरका सञ्चारमाध्यमको प्रमुख समाचार बने ।

तर वास्तविक कथा समुद्रमै टुंगिएन । सीमा विस्तारै शान्त भयो, धेरै आप्रवासी फर्किए । तर त्यससँगै अर्को लहर सुरु भयो– राजनीतिक लहर । आज बहस समुद्रमा होइन, ब्रसेल्समा भइरहेको छ । प्रश्न अब सीमा पार गरेका हजारौं आप्रवासीको मात्र छैन । प्रश्न यो पनि हो– स्पेनले अपनाएको आप्रवासन नीति सही थियो कि थिएन ? युरोपेली संघको बाह्य सीमा कसरी सुरक्षित राख्ने ? र सदस्य राष्ट्रहरूले आप्रवासनलाई एउटै दृष्टिकोणबाट हेर्न सक्छन् कि सक्दैनन् ?

स्पेन किन बहसको केन्द्रमा पुग्यो ?

युरोपमा आप्रवासनको संकट नयाँ होइन । इटालीको लाम्पेदुसा, ग्रीसका टापुहरू वा बाल्कन मार्ग हुँदै वर्षौंदेखि हजारौं मानिस युरोप प्रवेश गर्ने प्रयास गर्दै आएका छन् । सेउटाले यसपटक युरोपलाई दुई कारणले झस्कायो– समय र संख्या ।

केही घण्टामै हजारौं मानिस एउटै सीमाबाट प्रवेश गर्न खोजे । स्पेनले अवस्था नियन्त्रणमा ल्यायो । धेरैलाई मोरक्को फर्कायो । समुद्रमा नयाँ सुरक्षा अवरोध बनाउन सुरु गर्यो । तर त्यसपछि २२ युरोपेली सदस्य राष्ट्रले बाह्य सीमा थप कडा बनाउनुपर्ने धारणा सार्वजनिक गरे । उनीहरूको चिन्ता एउटै थियो– युरोपमा अनियमित रूपमा प्रवेश गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश जानु हुँदैन ।

तर स्पेन किन फरक देखिन्छ ? यही प्रश्न अहिले धेरै नेपालीले पनि सोधिरहेका छन् । स्पेन किन युरोपका अन्य केही मुलुकजस्तो कडा देखिँदैन ? यसको उत्तर केवल राजनीतिमा खोजेर पुग्दैन ।

स्पेनलाई अहिले श्रमिक चाहिएको छ । कृषि, निर्माण, पर्यटन, होटल–रेस्टुरेन्ट, वृद्धवृद्धाको हेरचाहदेखि सेवा क्षेत्रसम्म विदेशी श्रमिक अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्सा बनिसकेका छन् । न्यून जन्मदर र वृद्ध बन्दै गएको जनसंख्याले यो आवश्यकता अझ बढाएको छ । यही कारण स्पेनले विगतमा पनि पटक–पटक कागजपत्रविहीन आप्रवासीलाई नियमितीकरण गर्ने नीति अपनाएको थियो । पेद्रो सान्चेज सरकारले अघि बढाएको पछिल्लो नियमितीकरण कार्यक्रम पनि यही सोचको निरन्तरता हो ।

सरकारको तर्क छ– पहिल्यै काम गरिरहेका मानिसलाई कानुनी प्रणालीमा ल्याउँदा राज्यलाई कर आउँछ, सामाजिक सुरक्षा प्रणाली बलियो हुन्छ र श्रम शोषण पनि घट्छ । तर यही नीतिलाई अहिले युरोपका केही सदस्य राष्ट्रले चुनौती दिइरहेका छन् । उनीहरूको प्रश्न छ– यस्तो नीति अपनाउँदा युरोप प्रवेश गर्ने नयाँ लहरलाई प्रोत्साहन त हुँदैन ? यही प्रश्नको वरिपरि अहिले स्पेन र युरोपबीच नयाँ बहस सुरु भएको छ ।

स्पेनमा भन्दा बाहिर बसेका नेपालीलाई किन छ चासो ?

सेउटा संकटपछि स्पेनमा बस्ने नेपालीले पनि समाचार नियालिरहेका छन् । तर अहिले सबैभन्दा धेरै चासो भने स्पेनबाहिर रहेका नेपालीमा देखिन्छ ।

विशेषगरी माल्टा, क्रोएसिया, रोमानिया, बुल्गेरिया वा साइप्रसमा बसेर भविष्यमा स्पेन आउने योजना बनाइरहेका नेपालीमा । किनकि पछिल्ला केही वर्षमा धेरै नेपालीको युरोप यात्रा सिधै स्पेनबाट सुरु भएको छैन । कसैले अध्ययनका लागि अर्को युरोपेली मुलुक रोजेका छन् । कसैले कामका लागि । कतिपयले अस्थायी बसोबास अनुमति पाएपछि अन्तिम गन्तव्यका रूपमा स्पेनलाई रोजेका छन् ।

त्यसैले अहिले उनीहरूको प्रश्न एउटै छ– यदि युरोपको सीमा नीति बदलियो भने त्यसको असर स्पेन पुग्ने योजनामा पनि पर्छ कि पर्दैन ? अहिलेसम्म त्यसको स्पष्ट उत्तर छैन । तर प्रश्न भने जन्मिसकेको छ ।

चासो किन बढेको छ ? यसको पछाडि केही स्पष्ट कारण छन् । पछिल्ला केही वर्षमा स्पेन धेरै नेपालीका लागि युरोपको प्रमुख गन्तव्य बनेको छ । स्पेनस्थित नेपाली राजदूतावासले पछिल्ला दुई वर्षमा जारी गरेका नयाँ राहदानीको तथ्यांकलाई आधार मान्ने हो भने मात्रै पनि करिब १० देखि १५ हजार नेपाली थपिएको अनुमान गर्न सकिन्छ । त्यसमाथि पोर्चुगलले आप्रवासन नीति क्रमश: कडा बनाउँदै गएपछि धेरै नेपालीको रोजाइ पनि स्पेनतर्फ मोडिएको देखिन्छ ।

यहाँ आएका सबै नेपाली प्रत्यक्ष नेपालबाट आएका भने होइनन् । धेरैले रोमानिया, क्रोएसिया, माल्टा,बुल्गेरिया वा अन्य युरोपेली मुलुकमा केही समय बिताएपछि अन्तत: स्पेनलाई आफ्नो गन्तव्य बनाएका छन् ।

स्पेनको नियमितीकरण कार्यक्रम, श्रम बजारमा रहेको कामदारको माग र यहाँ स्थापित नेपाली समुदायले पनि यो आकर्षण बढाएको छ । त्यसैले सेउटा संकटपछि युरोपभर आप्रवासनबारे बहस चर्किँदा धेरै नेपालीले त्यसलाई आफ्नो भविष्यसँग जोडेर हेर्न थालेका छन् ।

अब युरोपको बहस कता मोडिएला ?

एउटा घटना, धेरै हल्ला सेउटा संकटपछि सामाजिक सञ्जालमा धेरै कुरा लेखिए । कसैले स्पेनले ढोका बन्द गर्यो भने । कसैले नियमितीकरण रोकिन्छ भने । कतिपयले अब स्पेन जान असम्भव भयो भन्नेसम्म लेखे । तर यथार्थ त्यति सरल छैन ।

स्पेनले आफ्नो नीति परिवर्तन गरेको छैन । नियमितीकरण प्रक्रिया रोकिएको छैन । कानुनी रूपमा बसिरहेका आप्रवासीलाई लक्षित गरेर कुनै नयाँ प्रतिबन्ध पनि आएको छैन । त्यसैले अहिले सबैभन्दा आवश्यक कुरा अफवाह होइन, आधिकारिक निर्णय पर्खनु हो ।

अब स्पेन मात्र बुझेर पुग्दैन सायद सेउटा संकटले नेपालीलाई दिएको सबैभन्दा ठूलो सन्देश यही हो ।

केही वर्षअघि स्पेनको नीति बुझ्नु पर्याप्त हुन्थ्यो । आज त्यससँगै युरोपेली संघको राजनीति पनि बुझ्नुपर्ने भएको छ । किनकि स्पेनको आप्रवासन नीति अब म्याड्रिडको निर्णयमा मात्र सीमित छैन । ब्रसेल्समा हुने छलफल । युरोपेली संघका सदस्य राष्ट्रहरूको दबाब र सीमा सुरक्षाबारे साझा निर्णयले पनि त्यसलाई प्रभाव पार्न थालेको छ ।

त्यसैले स्पेन आउने सपना देख्नु गलत होइन । तर अब त्यो सपना केवल स्पेनसँग होइन, युरोपसँग पनि जोडिएको छ । स्पेनको वास्तविक चुनौती स्पेन अहिले दुई फरक यथार्थबीच उभिएको छ । एउटा यथार्थ भन्छ– देशलाई श्रमिक चाहिएको छ । अर्को यथार्थ भन्छ– युरोपको बाहिरी सीमा सुरक्षित हुनुपर्छ ।

सेउटा संकटपछि यही आवाज अझ बलियो बनेको छ । यही कारण अहिले स्पेनले केवल आफ्ना नागरिकलाई मात्र होइन, युरोपेली साझेदारलाई पनि एउटै प्रश्नको उत्तर दिनुपरेको छ । श्रमिकको आवश्यकता र सीमा सुरक्षाबीच सन्तुलन कसरी मिलाउने ? बहस अहिलेको मात्र होइन, भोलिको पनि हो ।

प्रधानमन्त्री पेद्रो सान्चेज अहिले आफ्नो नीतिमा अडिग देखिन्छन् । तर राजनीति सधैँ एउटै ठाउँमा अडिँदैन । आजको सरकार भोलि नहुन सक्छ । आजको नीति भोलि परिवर्तन हुन सक्छ । त्यसैले अहिलेको बहसलाई केवल एउटा घटनाको प्रतिक्रिया भनेर मात्रै हेर्न मिल्दैन । यो स्पेनको भविष्यको आप्रवासन नीतिबारे सुरु भएको नयाँ राजनीतिक बहस पनि हो ।

नेपालीका लागि यसको अर्थ के ?

स्पेनमा वर्षौंदेखि बसिरहेका नेपालीका लागि अहिलेको जीवन भोलिबाटै बदलिने कुनै संकेत छैन । तर स्पेनलाई भविष्यको गन्तव्य बनाउने नेपालीका लागि एउटा सन्देश भने स्पष्ट देखिन्छ । केही वर्षअघि युरोपको कुनै एउटा देश पुगेपछि अन्तत: स्पेन जाने योजना धेरैका लागि सम्भव देखिन्थ्यो । आज त्यही यात्रालाई युरोपेली राजनीतिले पनि प्रभाव पार्न थालेको छ । यसको अर्थ आजै बाटो बन्द भयो भन्ने होइन । तर अब हिजोको अनुभवलाई भोलिको निश्चितता ठान्न पनि सकिँदैन ।

सेउटाले दिएको सन्देश केही दिनअघि संसारभरका टेलिभिजनमा एउटै दृश्य दोहोरिइरहेको थियो । समुद्रमा हजारौं मानिस, किनारमा सुरक्षाकर्मी र बीचमा युरोप पुग्ने सपना । आज त्यो दृश्य हराइसकेको छ । तर त्यसले उठाएको प्रश्न अझै बाँकी छ । स्पेन कति खुला रहने ? युरोप कति कडा बन्ने ? र ती दुईबीचको सन्तुलन कहाँ भेटिने ?

सायद यसको उत्तर आज आउने छैन । आगामी केही महिनामा पनि नआउला । तर एउटा कुरा भने निश्चित छ– सेउटा संकटले स्पेनको आप्रवासन नीतिमाथि नयाँ प्रश्न उठाइदिएको छ ।

सेउटाको समुद्र अहिले फेरि शान्त छ । तर त्यसले उठाएको बहस अझै शान्त भएको छैन । ब्रसेल्स, म्याड्रिड र युरोपका अन्य राजधानीमा त्यसको उत्तर खोजिँदै छ । त्यसको दिशा भने स्पेनलाई आफ्नो भविष्यको गन्तव्य बनाउने सोचमा रहेका हजारौं नेपालीले पनि चासोका साथ नियालिरहेका छन् । किनकि अहिले उनीहरूको प्रश्न ‘स्पेन कसरी जाने ?’ मात्र होइन, ‘स्पेन कता जाँदैछ ?’ भन्ने पनि हो ।